MH17: Mensenrechtenhof wijst Rusland aan als verantwoordelijke

Rusland is verantwoordelijk voor het neerschieten van vlucht MH17 boven Oekraïne in 2014. Dat heeft het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg bepaald. Het is voor het eerst dat een internationale rechtbank heeft geoordeeld over de rol van Rusland bij de ramp.

Het hof was unaniem in zijn uitspraak in de zaak, die door Nederland is aangespannen. Ook onderstreepte de rechter dat Rusland het leed van MH17-nabestaanden heeft verergerd, onder meer door het verspreiden van desinformatie, het bemoeilijken van het onderzoek naar de ramp en het beperken van de toegang tot de rampplek.

Het duurde vele maanden voordat de lichamen van alle slachtoffers waren gerepatrieerd. De rechter sprak van een “onmenselijke behandeling” van de nabestaanden door de opstelling van Rusland en het ontkennen van iedere betrokkenheid.

De rechtbank in Den Haag stelde de Russische betrokkenheid ook al vast, net als het internationale rechercheteam dat de MH17-ramp onderzocht.

Nu Rusland ook door het mensenrechtenhof schuldig is bevonden, kan dat het land een schadevergoeding opleggen. De kans dat Rusland die betaalt, is nihil. Het land ontkent stelselmatig iedere betrokkenheid bij het neerhalen van MH17.

Het neemt volgens experts niet weg dat de symbolische waarde van de uitspraak groot is. Het draagt volgens hen bij aan de geschiedschrijving en het tegengaan van desinformatie. Bij de uitspraak vandaag was ook een delegatie van nabestaanden aanwezig.

Vlucht MH17, die op 17 juli 2014 in Amsterdam opsteeg, werd boven Oekraïne neergeschoten met een Russische Buk-luchtdoelraket. Het wapen was vanuit Rusland naar het oosten van Oekraïne gebracht, om daar lokale strijdgroepen te ondersteunen. Die gebruikten het om op een vliegtuig te schieten.

Bij de aanslag op het toestel van Malaysia Airlines kwamen alle 298 inzittenden om het leven, onder wie 196 Nederlandse passagiers. Twee Russen en een Oekraïner die de raketinstallatie regelden, zijn in Nederland bij verstek tot levenslang veroordeeld.

Een videoterugblik op de gebeurtenissen rond MH17, vanaf het neerhalen van het toestel op 17 juli 2014:

Los van de strafzaak diende Nederland in 2020 een klacht in bij het mensenrechtenhof in Straatsburg. Ook nabestaanden startten hier procedures.

Zowel nabestaanden als het kabinet wilden erkenning dat Rusland verantwoordelijkheid draagt voor de aanslag, juist omdat het land iedere betrokkenheid steeds ontkent, weigerde mee te werken aan het onderzoek en desinformatie verspreidde over de oorzaak.

Die houding heeft voor extra leed gezorgd bij nabestaanden, betoogde Nederland. Het mensenrechtenhof sloot zich daar vandaag dus bij aan. Verder zei de rechter dat het voor de zaak niet relevant is wie precies de Buk-raket heeft afgevuurd, een pro-Russische separatist of een Russische militair, “want Rusland was verantwoordelijk voor het materieel”.

Ook heeft Rusland bewust een risico genomen door een Buk-installatie te plaatsen in een gebied waarboven passagiersvliegtuigen vlogen.

Naast de MH17-zaak deed het hof ook uitspraak over drie Oekraïense aanklachten aan het adres van Rusland over mensenrechtenschendingen. Die gebundelde zaken gingen over het Russische optreden in Oost-Oekraïne sinds 2014 en ook over de oorlog die begon met de invasie in 2022.

Ook in die zaken oordeelde het hof unaniem dat Rusland schuldig is aan mensenrechtenschendingen. De rechter zei dat Rusland in Oekraïne onder meer verantwoordelijk was voor het indoctrineren van de bevolking, onderdrukking en het op systematisch ontvoeren van kinderen, om vervolgens adoptie van diezelfde kinderen in Rusland te faciliteren.

Het is voor het eerst dat een internationale rechter Rusland schuldig acht aan mensenrechtenschendingen sinds de invasie in Oekraïne in 2022.